BADHOEVEDORP - De Europese Commissie speelt met de veiligheid van vliegtuigpassagiers als aanbevelingen van luchtvaartautoriteit EASA worden overgenomen. Dat vindt de pilotenbond VNV, dat maandag met de resultaten van een eigen onderzoek naar buiten kwam. Daaruit blijkt dat Nederlandse piloten in een halfjaar tijd 45 keer betrokken waren bij ongelukken, bijna-ongelukken en ernstige incidenten. In de helft van de gevallen speelde vermoeidheid een rol.

Aan het ledenonderzoek van de VNV deden 660 piloten mee, waarvan bijna negentig procent werkzaam is bij KLM, Transavia, Martinair en ArkeFly. Ruim dertig procent van de piloten geeft aan recent tijdens een vlucht in slaap te zijn gevallen. Een op de vijftien piloten heeft zelfs recent meegemaakt dat beide vliegers door slaap werden overmand.

"Ik weet uit de praktijk dat het pilotenvak zwaar kan zijn, maar er zijn zaken uit ons onderzoek die me verbazen en zelfs verontrusten", zegt VNV-president Evert van Zwol. "Ruim zes procent van de piloten heeft kortgeleden meegemaakt dat er door twee mensen in de cockpit geslapen wordt. Dan is de veiligheid echt in het geding. Een op de zes vliegers geeft bovendien aan zich in het afgelopen halfjaar ziek te hebben gemeld als gevolg van oververmoeidheid. Dat vind ik opvallend hoge aantallen."

Wetenschap
Volgens Van Zwol onderstrepen de resultaten van het eigen onderzoek dat Europese wetgeving gericht moet zijn op een verbetering van de huidige regels. "Verschillende wetenschappers hebben, in opdracht van EASA, onderzocht hoe het werk- en rustschema van piloten er uit zou mogen zien. De EASA heeft gegevens uit die wetenschappelijke onderzoeken volledig genegeerd. De aanbevelingen die nu in Brussel zijn voorgedragen, maken het voor luchtvaartmaatschappijen mogelijk om nog meer van hun piloten te vragen. Onze vrees is dat dit zich vroeg of laat vertaalt in een ongeluk, waarbij vermoeidheid een grote rol speelt.”

De VNV wijst op een ongeluk in het Amerikaanse Buffalo waar in 2009 vijftig mensen om het leven kwamen bij een crash met een Bombardier Q400. Uit onderzoek kwam naar voren dat de piloten niet goed handelden, waarschijnlijk als gevolg van vermoeidheid. “In de VS zijn als gevolg van dit ongeluk de regels aangepast. Er is beter geluisterd naar de adviezen van wetenschappers”, aldus Van Zwol. “Wij pleiten ervoor dat dit ook in Europa gebeurt.”

Stand-by
Vooral nachtvluchten blijken piloten zwaar te vallen, blijkt uit het VNV-onderzoek. Verder zorgen wisselingen tussen ochtend- en avondvertrekken, en lange vluchten met een tweekoppige cockpitbemanning voor vermoeidheid onder vliegers. Ook stand-by-diensten, waarbij piloten klaar moeten staan om in te vallen, kunnen erg lang duren, zegt Van Zwol: “In sommige gevallen wordt een piloot aan het einde van zo’n dienst alsnog opgeroepen om te komen vliegen. Het is mogelijk dat je dan 24 uur na je laatste slaap nog een vliegtuig vol passagiers aan de grond moet zetten. Wij zijn van mening dat de Europese Commissie altijd moeten kiezen voor de veiligheid van de passagier, en in de huidige aanbevelingen van de EASA is daar geen sprake van.”

De nieuwe regels gaan niet eerder dan de zomer van 2013 in. Voor die tijd buigen nog wel verschillende Europese organen zich over de kwestie. In het uiterste geval zal de VNV via de Europese koepelorganisatie ECA juridische stappen nemen, aldus Van Zwol. “Ik hoop dat het zover niet hoeft te komen.”

Ook de Europese vakbond voor cabinepersoneel (ETF) reageerde maandag op het definitieve voorstel van de EASA. De ETF deelt de mening van de pilotenbonden dat de Europese luchtvaartautoriteit voorbij is gegaan aan belangrijke wetenschappelijke adviezen.

Door Steven van den Berg