In een complexe machine als een vliegtuig kan het gebeuren dat rook of aparte luchtjes de cockpit binnendringen. Daarvoor zijn diverse hoofdoorzaak aan te wijzen. In de meeste gevallen lekt er olie of hydraulische vloeistof de luchtverversingskanalen binnen, maar ook oververhitte elektronica of apparatuur kan zorgen voor problemen.

Een dergelijk ‘smoke or fume event’ komt relatief weinig voor: volgens de Europese luchtvaartautoriteit EASA gaat het om 33 voorvallen per 1 miljoen vluchten. Dagelijks zijn er wereldwijd zo’n 100.000 commerciële passagiers- en vrachtvliegtuigen in de lucht, waardoor dat omgerekend neerkomt op ruim 3 incidenten per dag in Europa. Daarbij zijn vluchten met zakenjets niet meegeteld. Ook in de VS is 3 situaties per dag het gemiddelde.

De procedures bij rook in de cockpit zijn helder: de piloten moeten hun zuurstofmasker opzetten en zo snel mogelijk zien te landen, om erger te voorkomen. Niet elk incident is even ernstig, maar in extreme gevallen kan rook ervoor zorgen dat piloten hun vliegtuig niet meer kunnen besturen omdat ze gedesoriënteerd raken, hun instrumenten niet meer kunnen aflezen en geen zicht meer naar buiten hebben.

Hulpvraag
Het Amerikaanse VisionSafe, dat ruim dertig jaar geleden werd opgericht door uitvinder en piloot Bertil Werjefelt, bracht een product op de markt dat piloten moet helpen om hun vliegtuig in rokerige omstandigheden onder controle te houden en veilig te laten landen.

Werjefelt ontwikkelde eerder het revolutionaire Portable Emergency Life Support (PELS), dat tegenwoordig gemeengoed is in de luchtvaart onder de naam PBE (Portable Breathing Equipment). “Mijn vader maakte een naam voor zichzelf als iemand die outside the box dacht als het gaat om vliegveiligheid,” zegt bestuurslid Alex Werjefelt van VisionSafe.

“Vanwege zijn reputatie werd hij benaderd door een inspecteur van de Amerikaanse luchtvaartdienst FAA. Daar leefden groeiende zorgen over rook in de cockpit. Er was op dat moment geen oplossing om piloten te beschermen tegen verblindende rook. Daarom ontwikkelde mijn vader EVAS, het Emergency Vision Assurance System.”

Het EVAS-systeem van VisionSafe. Foto: VisionSafe

Luchtkussen
Het EVAS-systeem is een soort ‘luchtkussen’ dat tijdens de vlucht zit weggestopt tegen de zijwanden van de cockpit. In geval van nood kunnen piloten het systeem via klittenband aan de voorruit bevestigen. Binnen 30 tot 60 seconden wordt het hulpmiddel opgeblazen, waarna een filtersysteem ervoor zorgt dat zich binnenin geen rook bevindt. Vliegers hebben daardoor, met hun zuurstofmasker op, een duidelijk zich door het raam, op hun instrumentenpaneel én hun checklists. “Op die manier kunnen ze beheerst zoeken naar een geschikte uitwijkmogelijkheid.”

Veel potentie
Volgens Werjefelt is EVAS uniek in de wereld. “Het product is gecertificeerd voor gebruik in meer dan 130 verschillende vliegtuigtypes.”

Inmiddels zijn circa 4.500 vliegtuigen van EVAS voorzien. “We werken samen met fabrikanten als Embraer, Bombardier, Gulfstream en Cessna als het gaat om zakenjets, en hebben luchtvaartmaatschappijen als Jetblue, Qantas en Alaska Airlines als klant, evenals vrachtvervoerders UPS, FedEx.” Ook de Air Force One heeft het systeem aan boord.

Werjefelt ziet dat vooral vrachtmaatschappijen EVAS snel omarmd hebben. “In de VS vliegt 90 procent van de vrachtvliegtuigen ermee rond, wereldwijd is dat 70 procent.”

Hoe het komt dat passagiersvervoerders achterlopen? Werjefelt vermoedt dat de vrachtsector meer bezig is met de risico’s van bijvoorbeeld brandbare lading. “Maar eigenlijk zou elk vliegtuig voor passagiersvervoer het ook aan boord moeten hebben.”

Investering waard
Hoewel EVAS geen noodzakelijk systeem is, verhoogt het volgens Werjefelt wel de veiligheid. “En de kosten zijn relatief laag: een set van twee stuks kost tussen de 40.000 en 45.000 dollar, maar we geven zoals gebruikelijk in de luchtvaart korting bij grote bestellingen.” Het installeren van het EVAS-systeem neemt een uur tot anderhalf uur in beslag. “Doorgaans zijn er slechts vier bouten en moeren voor nodig.”

Goede ervaringen
VisionSafe heeft tot nu toe louter positieve ervaringen teruggekregen van piloten die EVAS moesten gebruiken. “Wat we vooral terugkrijgen is dat vliegers zich kalmer en minder paniekerig voelden. We zien namelijk in simulatorsessies waarbij rook wordt gebruikt dat piloten zich gedesoriënteerd voelen, wat stress oplevert die de besluitvaardigheid beïnvloedt.”

Eenmaal gebruikt kunnen de EVAS-systemen overigens worden gereviseerd en hergebruikt. “We verzorgen ook onderhoud, zoals het vervangen van de accu’s die ze van stroom voorzien, via onze MRO-partners wereldwijd.”

Europa in
VisionSafe heeft wereldwijd klanten, ook in Europa. Toch ziet Werjefelt daar volop groeikansen. “Er vliegen nog duizenden vliegtuigen rond die extra bescherming nodig hebben. Daarom hebben we Patrick Schutterop (ex-BOSE) aangetrokken. Hij zorgt nu al voor veel naamsbekendheid op de markt. Daarnaast hebben we in Europa partners als CAE en Air Venture Academy waar piloten worden opgeleid om de dealen met rooksituaties, en verschillende onderhoudsbedrijven zorgen in de regio voor de verkoop en installatie van EVAS.”