Lang heb ik gedacht dat zorgvuldigheid een teken van eeuwigdurende wijsheid was en voorzichtigheid het synoniem voor veiligheid. Dat wie aarzelde, echt recht deed aan de complexiteit. Dat goede besluiten rijpen zoals goede wijn. En wie houdt er nu niet van goede gerijpte wijn? Tot ik me opnieuw verdiepte in het onwijs langdurige Haagse politieke formatieproces en mij iets opviel. Wat je in de lucht al na tien minuten leert: wie te lang wacht, beslist uiteindelijk niet zelf meer. Dat doet de zwaartekracht, tijd en de hoeveelheid brandstof in de tanks uiteindelijk wel.

Piloten nemen (vrijwel) altijd goede besluiten. Zeker niet omdat ze buitengewoon briljant zijn, maar omdat ze goed geoefend zijn en de realiteit altijd onder ogen zien. Omdat ze weten dat tijd en brandstofhoeveelheid, geen rekbare begrippen zijn. En omdat ze zélf voorin het toestel zitten en de klap als eerste opvangen. Wie in de cockpit zit, kan zich geen moreel gelijk permitteren dat eindigt in een bal van vuur en een grote rookpluim. Falen is geen vaag risico en al helemaal geen optie. Het is iets waarin je zelf meegesleurd kan worden.

In de politiek ligt dat totaal anders. Daar kun je een besluit uitstellen zonder zelf neer te storten. Fouten maken, niks leren en verantwoordelijkheid ontlopen vanwege een gebrek aan "actieve herinneringen". Je kunt vaag blijven delibereren  terwijl de werkelijkheid keihard doordendert. Je kunt spreken over draagvlak zonder zelf de harde klap te voelen als het wegvalt. Dat verschil verklaart veel van de huidige politieke traagheid.

De huidige Haagse formatie verloopt “in goede en blije  sfeer met Kapitein Rob”. Er wordt (nog) niet gelekt of een functie elders vermeld. Men drinkt glühwein. Er heerst optimisme.

Maar in de luchtvaart zou dit moment al lang één radiokreet hebben opgeleverd: “No joy”. Geen visueel contact met de realiteit. Geen zicht op de eindbestemming, snelheid, hoogte of afstand tot de grond. Alleen nog elkaar zien, maar niet meer weten waar je je bevindt. Verdwaald dus.

Dat is geen kwade wil. Het is een vast ingesleten politiek patroon. Links heeft met de beste bedoelingen politiek steeds meer benaderd als moreel overleg. Klimaat als intentie. Gelijkheid als taal. Inclusie als proces. Allemaal essentieel? Maar zonder beslismomenten worden het vluchten in wachtpatronen. Beleefd. Afwachtend, zorgvuldig. En uiteindelijk zeker fataal voor wie te lang wacht.

In de burgerluchtvaart bestaat de volgende "ongemakkelijke" waarheid: 99,9999 procent van de vluchten landt veilig juist omdat er wél wordt beslist. Niet altijd perfect, maar wel met optimaal resultaat. Piloten leren dat even twijfelen niet erg is, maar blijven twijfelen wel. Piloten nemen beslissingen gebaseerd op feiten, bekijken de opties en de bijbehorende risico’s. Dat je soms een knop om moet zetten terwijl niet iedereen zich comfortabel voelt omdat comfort geen criterium is bij naderend bergterrein tijdens de vlucht.

Stel je Politiek Den Haag even voor als een cockpit zonder klok. Zonder brandstofmeter. Zonder GPWS (grondwaarschuwing). Dan lijkt eindeloos formeren logisch. Dan wordt een minderheidskabinet ook ineens een “interessante optie”. Dan wordt verantwoordelijkheid een uitnodiging aan de oppositie. Dan kun je blijven praten over wie waar zit, terwijl niemand vraagt of we nog genoeg brandstof hebben om op hoogte te blijven.

Juist daarom zouden oude wijze piloten het in de politiek niet slecht doen. Eigenlijk moet naast elke bestuurder van een willekeurige organisatie een ervaren piloot zitten. Een piloot die helpt om je op het tijdspad te houden, die de opties gezamenlijk uitpelt en de gevaren duidt. Niet omdat ze zo goed zijn, maar omdat ze relationeel denken in tijd en gevolgen. Omdat ze weten dat economie, leefomgeving en draagvlak geen losse dossiers zijn, maar parameters die elkaar beïnvloeden. En omdat ze weten dat je soms moet zeggen: Break, Break, Break. Niet om te vluchten, maar om een botsing te voorkomen.

Wat mij het meest verontrust, is niet wie er straks meeregeert. Want dat maakt weinig uit "in the end". De overheid blijft groeien en wij gaan het betalen. Maar het idee dat formeersnelheid nu verdacht is geworden. Alsof daadkracht, per definitie, rechts zou zijn. Alsof zakelijke nauwkeurigheid, kil is. Terwijl juist links altijd stond voor bescherming van onze toekomst. En een toekomst, die laat zich niet redden met uitstel.

De Niagara-watervallen zijn geen metafoor. Ze zijn pure natuurkunde. Water dat daarvoor door de rivier stroomt, móét een keer, net zoals een vliegtuig, naar beneden. Onverbiddelijk. Zonder oordeel. Zonder moraal.

Nederland blijft intussen keurig in de holding: rondjes draaiend, aftastend, procedures herhalend, en nog altijd zonder op de brandstofmeter te kijken. Maar hopelijk maken ze snel een mooie landing met applaus.