En juist daarom is deze zaak zo fascinerend. Een piloot die jarenlang plaatsneemt in de cockpit, vluchten uitvoert en passagiers vervoert. Alleen blijkt achteraf één essentieel onderdeel te ontbreken: de papieren die hem het recht gaven om daar te zitten.

Dan ontstaat een interessante juridische vraag. Want wat straf je precies? Het feit dat iemand niet kon vliegen? Of het feit dat iemand het systeem heeft misleid waarop de hele luchtvaartveiligheid is gebouwd?

Een vliegbrevet is namelijk geen formaliteit. Achter zo’n document schuilt een uitgebreid systeem van controles. Een verkeersvlieger moet niet alleen aantonen dát hij kan vliegen, maar ook dat hij bevoegd is om precies dat vliegtuig, onder precies die omstandigheden, te besturen.

Het bijzondere aan dit soort zaken is dat de verdachte vaak helemaal geen klassieke ‘neppiloot’ is. Geen persoon die zonder enige ervaring zomaar een uniform aantrekt en een cockpit binnenloopt. Soms gaat het om mensen die daadwerkelijk kunnen vliegen, maar waarbij bevoegdheden zijn verlopen of documenten niet blijken te kloppen.

Maar strafrechtelijk maakt dat het niet ineens onschuldig. De kern zit namelijk niet alleen in de vraag of een vlucht veilig is verlopen. De kern zit in het vertrouwen.

Een passagier controleert voor vertrek niet of de piloot voorin wel beschikt over alle vereiste bevoegdheden. Dat hoeft ook niet. Het hele systeem is erop ingericht dat anderen dat al hebben gedaan.

Wanneer iemand dat systeem omzeilt, kan het strafrecht in beeld komen. Denk bijvoorbeeld aan valsheid in geschrifte (artikel 225 Sr) wanneer brevetten, medische verklaringen of andere documenten worden vervalst of aangepast.

Afhankelijk van de manier waarop iemand een functie heeft verkregen, kunnen ook andere strafbare feiten worden onderzocht. Daarnaast kent de luchtvaart eigen regels die juist moeten voorkomen dat iemand zonder geldige bevoegdheden achter de stuurknuppel plaatsneemt.

In uitzonderlijke gevallen kan bovendien de vraag ontstaan of door het handelen de veiligheid van het luchtverkeer in gevaar is gebracht.

Want stel dat iemand jarenlang zonder rijbewijs rijdt en nooit een ongeluk veroorzaakt. Dat verandert niets aan het feit dat hij nooit achter het stuur had mogen zitten.

In de luchtvaart geldt dat misschien nog sterker.

De vraag is namelijk niet alleen of iemand technisch in staat is een vliegtuig te besturen. De vraag is of iemand voldoet aan de eisen die de wet stelt om die verantwoordelijkheid te mogen dragen.

Daar zit precies het spanningsveld dat dit soort zaken juridisch interessant maakt. Een veilige landing betekent niet automatisch dat er niets strafbaars is gebeurd.

Want een vliegtuig kunnen besturen is één ding. Het recht hebben om dat te mogen doen, is iets heel anders.