
Wist u dat het Openbaar Ministerie sinds maart 2024 een Expertisecentrum Luchtvaart heeft? Dat klinkt misschien als iets dat alleen nodig is bij grote incidenten of rampen, maar de praktijk is een stuk aardser. Luchtvaartstrafrecht speelt zich niet alleen af op tien kilometer hoogte, maar juist ook gewoon op de grond: op luchthavens, in terminals, bij bagagebanden en soms zelfs gewoon in de achtertuin van iemand met een drone.
De zaken waarover ik u in mijn eerdere columns vertelde, vormen daar een goed voorbeeld van. Alcoholgebruik door cabinepersoneel, drones die op de verkeerde plek vliegen, drugszaken via Schiphol of de vraag welke wetten eigenlijk gelden zodra een vliegtuig het luchtruim kiest. Op papier zijn het vaak vrij alledaagse strafzaken: opiumwetfeiten, overtredingen van luchtvaartregels of gedragingen die ook buiten de luchtvaart strafbaar zouden zijn. Maar in de context van de luchtvaart krijgen die feiten een andere lading. Veiligheid, internationale regels en specifieke bevoegdheden maken dat deze zaken net anders beoordeeld moeten worden dan vergelijkbare situaties op de grond.
Juist daarom is het logisch dat kennis wordt gebundeld. Luchtvaart kent - zo meen ik - een eigen juridisch ecosysteem, waarin internationale regelgeving, technische voorschriften en operationele regels samenkomen. Wat op het eerste gezicht een eenvoudige overtreding lijkt, kan in de luchtvaartcontext een veiligheidsrisico opleveren, en soms blijkt een ernstig incident juridisch juist geen strafbaar feit.
Een goed voorbeeld daarvan is het ongeval met een heteluchtballon in Friesland, waarbij in augustus vorig jaar een passagier om het leven kwam. Het Openbaar Ministerie startte een strafrechtelijk onderzoek, maar seponeerde de zaak afgelopen maart omdat geen sprake was van schuld in strafrechtelijke zin. Uit het onderzoek bleek dat "de weersomstandigheden niet zodanig voorzienbaar waren dat de gezagvoerder een verwijt kon worden gemaakt" en dat zorgvuldig was gehandeld. Het laat zien dat het strafrecht in de luchtvaart niet automatisch volgt op ieder incident, ook niet wanneer de gevolgen zeer ernstig zijn.
Wie de gepubliceerde beslissingen in luchtvaartzaken bekijkt, ziet vooral een verzameling relatief kleine, maar juridisch interessante kwesties. Niet omdat er zoveel zaken zijn, maar omdat de zaken die er zijn vaak net anders zijn dan gebruikelijk. Juist in een sector waar veiligheid centraal staat, is het daarom logisch dat ook het strafrecht specialistische aandacht krijgt.
Het is overigens niet alleen een advocaat zoals ik die zich in luchtvaartstrafrecht specialiseert. Ook bij het Openbaar Ministerie is die beweging zichtbaar, met de oprichting van een expertisecentrum op dit terrein. Dat is een logische ontwikkeling als u het mij vraagt. Luchtvaartzaken zijn schaars, maar vragen specialistische kennis.
Maar ik denk dat het vooral een goed teken is dat luchtvaartzaken schaars zijn.
Ontvang een jaar lang 30% korting op het beste van Luchtvaartnieuws en Zakenreisnieuws. Krijg onbeperkt toegang tot al het nieuws en de bijbehorende Apps. Ontvang tevens 12 maanden het Luchtvaartnieuws Magazine in de mail of op de mat.